Bölüm 27
Kârım var, param neden yok?
Çünkü kâr ve nakit iki ayrı soruya cevap verir ve bir dükkân ikisinde de aynı anda haklı olabilir. Bu bölüm paranın nereye gittiğini anlatıyor; sağlıklı bir dükkânda para genellikle parmağınızla gösterebileceğiniz bir yerdedir.
Kâr SATTIĞINIZI sayar, nakit ELİNİZDE OLANI. Aradaki fark bir hata değildir: o para ya raflarınızda durur, ya müşterilerinizde bekler ya da gider sayılmayan bir şeye harcanmıştır. Hangisi olduğunu raporlar söyler.
İki rakam da doğru, zor olan da bu
Gelir tablonuz geçen ay 40.000 kazandığınızı söylerken bankada 6.000 görüyorsanız ortada bozuk bir şey yoktur. Bu iki rakamın birbirini tutması zaten beklenmez. İkisinin eşit olmasını bekleyen dükkân sonunda hoşuna gitmeyen rakama güvenmeyi bırakır; o da genellikle asıl ihtiyaç duyduğu rakam, yani kârdır.
Edinmeye değer alışkanlık ikisinden birini seçmek değil, farkın nereye gittiğini tek cümleyle söyleyebilmektir. Sağlıklı bir dükkânda bunu her zaman gösterebilirsiniz. Asıl uyarı işareti farkın kendisi değil, onu gösteremediğiniz andır.
Hangisi neyi sayar
Kâr, satışı yaptığınız gün yazılır; müşteri ödemiş olsun olmasın. O malın size maliyetini düşer; tedarikçiye ödemiş olun olmayın. Ticaretin karnesidir: bu ayın malını bu ayın fiyatlarıyla satmak geriye bir şey bıraktı mı?
Nakit, şu anda kasada ve bankada ne olduğunu sayar. Paranın neden orada olduğuyla ilgilenmez. Üç ay önce sattığınız malın parasını tedarikçiye ödemek nakdi azaltır ama bu ayın kârına dokunmaz; otuz gün vadeyle satmak ise kârı artırır, nakdi değil.
Yani soru hiçbir zaman «hangisi doğru?» değildir; ikisi de doğrudur. Soru, bu sabah hangisine ihtiyacınız olduğudur. Dükkânın bu işe değip değmediğine karar vermek için kâra, cumayı çıkarıp çıkaramayacağınızı görmek için nakde bakarsınız.
Para nereye gitti: dört yer, dördüne de bakabilirsiniz
Nakde dönmemiş kâr neredeyse her zaman şu dört yerden birindedir. Her birinin bir raporu var; onlara bu sırayla bakmayı alışkanlık edinin.
- Raflarınızda Mal aldınız, henüz satmadınız. O para gerçektir, stok olarak duruyor. İyi geçen bir ayda bol mal almak, kârlı bir ayın sonunda kasanın neden boş kaldığının en sık sebebidir. Bu bir hata değil, bir tercihtir; ama bilerek yapılmalıdır.
- Müşterilerinizde Sattınız, parasını almadınız. Kâr satışı saydı, para ise başkasının elinde. Bunun raporu, kimin size ne kadar borçlu olduğunu en eskisi üstte gösteren listedir; esnafı en çok şaşırtan da genellikle odur.
- Vadesi gelmemiş çeklerde İleri tarihli çek söz verilmiş paradır, cebinizdeki para değil. Vadesine kadar bir alacaktır; elinizde birkaç tane varsa toplamları tek başına farkın tamamını açıklayabilir.
- Gider sayılmayan bir şeye harcandı Kredi taksiti, araç alımı, işletmeden kendinize çektiğiniz para. Bunların hiçbiri kârı azaltmaz: kredi taksiti bir borcu kapatır, araç bir varlıktır, çektiğiniz para da işletmeyle aranızdaki hesaba yazılır. Üçü de nakdi azaltır ama hiçbiri kâr rakamında görünmez.
Bir de paradan değil, zamanlamadan doğan fark
Beşinci bir sebep daha var ve paranın nereye gittiğiyle hiç ilgisi yok. Satılan malın maliyeti tek seferde, ayı kapattığınızda kaydedilir. Kapatana kadar sattığınız mallar defterlerde hâlâ tam değeriyle stokta görünür; bu yüzden kâr, ay kapandığında olacağından yüksek görünür.
Yani ay ortasındaki kâr rakamı tabloyu olduğundan iyi gösterir; ayı hiç kapatmayan dükkân da gerçek rakamı hiç görmez. Kapattığınız anda rakam kendiliğinden düzelir. Ayın satışları bitmişken, kimse bir şeye dokunmadan kâr rakamının değişebilmesinin sebebi de budur.
Doğru sırayla okuyun
Nakitle başlayın: kasa ve banka birlikte, şu anda ne kadar var. Bu rakam yalnızca ELİNİZDEKİ parayı sayar; çek yok, söz yok.
Sonra gelecek olana bakın: nakit tahmini, ödenmemiş her faturayı ve her çeki vadesinin geldiği haftaya yerleştirir, vadesi çoktan geçmiş olanları da ayrı bir kutuda gösterir. Gecikmiş para gelecek haftanın rakamına bilerek katılmaz: geciken para hiç gelmeyebilir, onu eklemek size daha güzel ama daha az dürüst bir rakam verirdi.
En son, ayı kapattıktan sonra o ayın gelir tablosunu okuyun. Bu sırayla okuduğunuzda fark, siz aramaya başlamadan kendini açıklar; çünkü alacakları ve çekleri yolda zaten görmüş olursunuz.
Alışkanlık
Haftada bir nakde ve size kimlerin borçlu olduğuna bakın. Ayda bir ayı kapatın ve gelir tablosunu okuyun. Bütün düzen bu; yaklaşık yirmi dakika sürer.
Dikkat etmeniz gereken, farkın varlığı değildir. Kâr yerinde dururken BÜYÜYEN bir farktır: üst üste üç kârlı ay ve her ayın sonunda kasada daha az para. Bu tablonun tek bir anlamı vardır: kâr bir yere gidiyor ve orada takılıp kalıyor. O yer de neredeyse her zaman satılmayan stok ya da ödemeyen müşterilerdir. İkisi de düzeltilebilir; ikisi de üzerine gidilmedikçe büyür.